اشاره به اينكه مسئوليت عظيم سردمداران و بنيانگذاران يك گناه هرگز مانع از مسئوليت ديگران نخواهد بود ، بلكه هر كس به هر اندازه و به هر مقدار در يك توطئه سهيم و شريك باشد بار گناه آن را بر دوش مىكشد . جمله دوم اينكه « كسى كه بخش عظيم اين گناه را از آنها بر عهده گرفت عذاب عظيم و دردناكى دارد » ( * ( وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَه مِنْهُمْ لَه عَذابٌ عَظِيمٌ ) * ) . مفسران گفته‌اند اين شخص « عبد اللَّه بن ابى سلول » بود كه سر سلسله « اصحاب افك » محسوب مىشد ، بعضى ديگر نيز « مسطح بن اثاثه » و « حسان بن ثابت » را به عنوان مصداق اين سخن نام برده‌اند . به هر حال كسى كه بيش از همه در اين ماجرا فعاليت مىكرد و نخستين شعله‌هاى آتش افك را برافروخت و رهبر اين گروه محسوب مىشد به تناسب بزرگى گناهش مجازات بزرگترى دارد ( بعيد نيست تعبير به « تولى » اشاره به مساله رهبرى او باشد ) . سپس روى سخن را به مؤمنانى كه در اين حادثه فريب خوردند و تحت تاثير واقع شدند كرده و آنها را شديدا طى چند آيه مورد سرزنش قرار داده ، مىگويد : « چرا هنگامى كه اين تهمت را شنيديد مردان و زنان با ايمان نسبت به خود گمان خير نبردند » ؟ ! ( * ( لَوْ لا إِذْ سَمِعْتُمُوه ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِناتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْراً ) * ) . يعنى چرا هنگامى كه سخن منافقان را درباره افراد مؤمن استماع كرديد با حسن ظن به ديگر مؤمنان كه به منزله نفس خود شما هستند بر خورد نكرديد . « و چرا نگفتيد اين يك دروغ بزرگ و آشكار است » ( * ( وَقالُوا هذا إِفْكٌ مُبِينٌ ) * ) .